ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΥΠΝΟΥ..ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

 

Η στέρηση και οι διαταραχές ύπνου επηρεάζουν περιοχές του εγκεφάλου διαφορετικά

Οι χρόνιες διαταραχές ύπνου επηρεάζουν ένα σημαντικό μέρος του πληθυσμού, από 20-35  %  , και σχεδόν το 50% των ηλικιωμένων ενηλίκων 

Σχεδόν όλοι βιώνουν βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου σε κάποιο σημείο της ζωής τους, 

είτε λόγω εργασιακών υποχρεώσεων, οικογενειακών ευθυνών 

είτε υπερβολικού χρόνου μπροστά σε οθόνες. 

Σε μια πρόσφατη μετα-μελέτη, ερευνητές  απεκάλυψαν διαφορές στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τις χρόνιες διαταραχές ύπνου και τη βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου. Αυτά τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο JAMA Psychiatry .

«Ο κακός ύπνος είναι ένας από τους σημαντικότερους – μεταβλητούς – παράγοντες κινδύνου για ψυχικές ασθένειες σε εφήβους και ηλικιωμένους», δήλωσε ο Δρ. Masoud Tahmasian, επικεφαλής ερευνητής της μελέτης. 

Ενώ η στέρηση ύπνου έχει συνδεθεί με γνωστικές διαταραχές και συναισθηματική αστάθεια, 

οι χρόνιες διαταραχές ύπνου όπως

η αϋπνία, η αποφρακτική υπνική άπνοια και η ναρκοληψία 

σχετίζονται με μακροπρόθεσμες αλλαγές σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.

Τα συμπτώματα της στέρησης ύπνου είναι παρόμοια κατά τη διάρκεια της ημέρας. 

Όποιος έχει κοιμηθεί ποτέ άσχημα ή δεν έχει κοιμηθεί αρκετά, θα γνωρίζει πώς συχνά αισθάνεται κανείς λίγο γκρινιάρης - ή ανίκανος να εκτελέσει σωστά τις εργασίες του λόγω της σημαντικής μείωσης της προσοχής και των χρόνων αντίδρασης», 

«Οι χρόνιες διαταραχές ύπνου και η συνεχής έλλειψη ύπνου αποτελούν επίσης παράγοντες κινδύνου για διάφορες ψυχικές ασθένειες», τονίζει ο Reimann.

Δομές του εγκεφάλου που επηρεάζονται από χρόνιες διαταραχές ύπνου

Οι ερευνητές του Jülich ανέλυσαν δεδομένα από 231 μελέτες εγκεφάλου, οι οποίες συνέκριναν άτομα με χρόνιες διαταραχές ύπνου με υγιή άτομα, καθώς και με άτομα που στερούνταν ύπνου. 

Τα αποτελέσματα έδειξαν διαφορές στην εγκεφαλική δραστηριότητα μεταξύ των ομάδων.

Για όσους πάσχουν από χρόνιες διαταραχές ύπνου, η έρευνα εντόπισε αλλαγές σε διάφορες περιοχές, συμπεριλαμβανομένου 

του πρόσθιου φλοιού του προσαγωγίου, της δεξιάς αμυγδαλής και του ιππόκαμπου. 

Αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου εμπλέκονται στη ρύθμιση των συναισθημάτων, την επεξεργασία της μνήμης, τη λήψη αποφάσεων και την αισθητηριακή αντίληψη.

«Αυτές οι ανωμαλίες αντανακλούν κοινά συμπτώματα που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας με διάφορες διαταραχές ύπνου, όπως εξάντληση, προβλήματα μνήμης, εναλλαγές διάθεσης, ακόμη και κατάθλιψη. Το αν οι αλλαγές στον εγκέφαλο είναι η αιτία ή η συνέπεια χρόνιων διαταραχών ύπνου μένει να φανεί», δήλωσε ο Reimann.

Αλλαγές στον εγκέφαλο που συνδέονται με βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου

Αντίθετα, η βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου βρέθηκε να επηρεάζει τον δεξιό θάλαμο, μια περιοχή υπεύθυνη για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας, της κίνησης και της αντίληψης του πόνου. Αυτό το εύρημα συσχετίζεται με τα συμπτώματα που αναφέρονται συχνά κατά τη βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου, όπως η μειωμένη προσοχή, η μειωμένη σωματική απόδοση και η αυξημένη ευαισθησία στο κρύο.

Σημασία για μελλοντική έρευνα και θεραπεία

Η μελέτη της ομάδας Jülich παρέχει μια σαφή διάκριση μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου που επηρεάζονται από χρόνιες διαταραχές ύπνου και εκείνων που επηρεάζονται από βραχυπρόθεσμη στέρηση ύπνου.

«Έτσι, καταφέραμε να δείξουμε για πρώτη φορά ότι δεν υπάρχουν επικαλυπτόμενες περιοχές του εγκεφάλου μεταξύ των δύο ομάδων» 

Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για πιο ακριβείς και στοχευμένες έρευνες σχετικά με τα δομικά και λειτουργικά δίκτυα που σχετίζονται με διάφορες διαταραχές ύπνου.

Μελλοντική έρευνα θα μπορούσε να ασχοληθεί με τις χρόνιες διαταραχές ύπνου σε πιο ολοκληρωμένες, διαγνωστικές μελέτες, οι οποίες εξετάζουν πολλαπλές παθήσεις ταυτόχρονα. Αυτή η προσέγγιση θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε καλύτερες θεραπείες και προληπτικές στρατηγικές.

«Πολλοί ασθενείς που πάσχουν από αϋπνία - ή χρόνιες διαταραχές ύπνου γενικότερα - έχουν επίσης αυξημένο κίνδυνο 

κατάθλιψης, άγχους και άλλων ψυχικών διαταραχών, καθώς και Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας», δήλωσε ο Ράιμαν.

«Τώρα που γνωρίζουμε ποιες περιοχές του εγκεφάλου εμπλέκονται, μπορούμε να διερευνήσουμε με περισσότερες λεπτομέρειες τις επιδράσεις των μη φαρμακολογικών θεραπειών, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία ή η θεραπεία συνεχούς θετικής πίεσης αεραγωγών (CPAP), σε σύγκριση με τις φαρμακολογικές θεραπείες για διάφορες διαταραχές ύπνου», πρόσθεσε.

 Reimann GM, Hoseini A, Koçak M, et al. Διακριτές συγκλίνουσες αλλοιώσεις του εγκεφάλου σε διαταραχές ύπνου και στέρηση ύπνου: μια μετα-ανάλυση. JAMA Psychiatry . 2025. doi:  10.1001/jamapsychiatry.2025.0488