ΑΝΟΙΑ..ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ..

Πώς μπαίνουν στο παιχνίδι 

οι κατοπτρικοί νευρώνες

ενεργοποιούνται όταν:

βλέπουμε κάποιον άλλον 

να βιώνει ένα συναίσθημα ή 

να εκτελεί μια πράξη 

σαν να τη ζούσαμε εμείς οι ίδιοι.

Στη φροντίδα ενός ατόμου με άνοια, αυτό σημαίνει ότι ο φροντιστής:

ρουφάει άθελά του σύγχυση, φόβο, άγχος, θυμό ή θλίψη

συγχρονίζεται συναισθηματικά με τον ασθενή, ακόμα κι όταν λογικά ξέρει 

ότι «δεν φταίει κανείς»

Τι κάνει αυτό στη νοητική και ψυχική κατάσταση του φροντιστή

Με τον χρόνο μπορεί να οδηγήσει σε:

συναισθηματική εξάντληση (burnout)

αυξημένο άγχος ή καταθλιπτικά συμπτώματα

Δυσκολία συγκέντρωσης και μνήμης 

Ευερεθιστότητα ή αποστασιοποίηση 

(σαν μηχανισμός άμυνας)

Πολλοί φροντιστές λένε κάτι πολύ χαρακτηριστικό:

«Ξέρω ότι δεν το κάνει επίτηδες, αλλά νιώθω ότι το ζω κι εγώ μέσα στο κεφάλι μου.»

Αυτό είναι ακριβώς οι κατοπτρικοί νευρώνες σε δράση.

Γιατί στους ανοϊκούς είναι ακόμα πιο έντονο

Η άνοια συχνά αφαιρεί τη λεκτική επικοινωνία, οπότε ο εγκέφαλος του φροντιστή βασίζεται περισσότερο σε μη λεκτικά σήματα 

(τόνος φωνής, βλέμμα, ένταση).

Οι συναισθηματικές εκφράσεις του ασθενούς είναι συχνά ακατέργαστες και ασταθείς, κάτι που «χτυπά» κατευθείαν στο συναισθηματικό σύστημα του φροντιστή.

Το σημαντικό (και παρήγορο) κομμάτι

Οι ίδιοι μηχανισμοί:

κάνουν τον φροντιστή πιο συμπονετικό

βοηθούν στη δημιουργία ασφάλειας 

και ηρεμίας στον ασθενή όταν 

ο φροντιστής είναι ήρεμος

Δηλαδή η συναισθηματική κατάσταση 

είναι αμφίδρομη.

Τι βοηθά στην πράξη

Συνειδητή συναισθηματική απόσταση χωρίς ενοχες

Μικρά διαλείμματα αποφόρτισης 

(έστω 10–15 λεπτά)

Λεκτική υπενθύμιση στον εαυτό:

«Αυτό που νιώθω δεν είναι όλο δικό μου.»

Το σύστημα των κατοπτρικών νευρώνων

Εντοπίζονται :

στον κάτω μετωπιαίο φλοιό (IFG)

στον κατώτερο βρεγματικό λοβό και συνδέονται λειτουργικά με:  

αμυγδαλή 

νησιωτικό φλοιό (insula)

πρόσθιο προσαγωγό φλοιό (ACC)

Δεν «αντιγράφουν» απλώς κινήσεις, 

αλλά εσωτερικές καταστάσεις.

Τι συμβαίνει στη φροντίδα ανοϊκού

Ο εγκέφαλος του φροντιστή δέχεται χρόνια, επαναλαμβανόμενα συναισθηματικά ερεθίσματα: 

φόβο σύγχυση απόγνωση αποδιοργάνωση

Αυτά ενεργοποιούν:

αμυγδαλή  απειλή  στρες

insula  σωματοποιημένη δυσφορία

ACC  συναισθηματικός πόνος 

Οι κατοπτρικοί νευρώνες λειτουργούν 

ως ενισχυτής αυτής της μετάδοσης.

Ρύθμιση από τον προμετωπιαίο φλοιό (PFC)

Σε υγιείς συνθήκες:

ο ραχιοπλάγιος PFC αναστέλλει 

την υπερδραστηριότητα της αμυγδαλής

ο κοιλιομετωπιαίος PFC 

προσδίδει νόημα («δεν το κάνει επίτηδες»)

Στη χρόνια φροντίδα όμως:

το συνεχές στρες  

μείωση λειτουργικής συνδεσιμότητας PFC–αμυγδαλήεκτελεστικός έλεγχος συναισθηματική διείσδυση

Άρα ο φροντιστής νιώθει πριν προλάβει να σκεφτεί.

Νευροενδοκρινικός άξονας (HPA)

Η συνεχής ενεργοποίηση:

υποθαλάμου υπόφυσηςεπινεφριδίων

οδηγεί σε:

χρόνια κορτιζολαιμία

μειωμένη νευροπλαστικότητα 

(ιδίως στον ιππόκαμπο)

διαταραχές μνήμης ύπνου

Οι κατοπτρικοί νευρώνες 

δεν είναι η αιτία, αλλά λειτουργούν 

ως πύλη εισόδου στο στρες.

 

Συναισθηματική ενσυναίσθηση vs. 

γνωστική ενσυναίσθηση

Νευροεπιστημονικά:

Συναισθηματική ενσυναίσθηση

(insula, ACC, mirror system)

εξαντλεί

Γνωστική ενσυναίσθηση

(mPFC, TPJ) 

προστατεύει

Στους φροντιστές ανοϊκών παρατηρείται:

υπεροχή της πρώτης

ανεπαρκής αναστολή από τη δεύτερη

 

Γιατί εμφανίζεται “compassion fatigue”

Η χρόνια ενεργοποίηση των ίδιων κυκλωμάτων προκαλεί:

λειτουργική απευαισθητοποίηση

συναισθηματικό μούδιασμα

αποσύνδεση ως νευρωνική άμυνα

Δεν είναι ψυχρότητα. 

Είναι νευρολογική προσαρμογή.

Ο φροντιστής:

δεν «συμπάσχει επειδή θέλει»

συγχρονίζεται νευρωνικά

Οι κατοπτρικοί νευρώνες:

ενισχύουν την ενσυναίσθηση

αλλά σε χρόνιο πλαίσιο  

επιβαρύνουν 

τη ρύθμιση συναισθήματος