Η ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ ..ΕΠΙΤΟΜΗ

Μη αναστρέψιμη άνοια;

Ο όρος άνοια είναι περιγραφικός όρος  που χαρακτηρίζει την έκπτωση των νοητικών λειτουργιών. 

Υπάρχουν δεκάδες αίτια άνοιας, με συχνότερη τη νόσο Alzheimer. 

Για πρακτικούς λόγους 

διάγνωσης και θεραπείας, οι άνοιες κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: 

τις αναστρέψιμες και 

τις μη αναστρέψιμες

Όπως υποδηλώνει η ονομασία, οι αναστρέψιμες μορφές είναι εκείνες για τις οποίες υπάρχουν θεραπείες που αναχαιτίζουν την αιτία της γνωστικής έκπτωσης, οδηγώντας συνήθως στην υποστροφή των συμπτωμάτων. 

Κατ' αντιστοιχία, για τις μη αναστρέψιμες, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής αιτιολογική (ριζική) θεραπεία. 

Στις περιπτώσεις αυτές, η αντιμετώπιση είναι συμπτωματική:

χορηγούνται φάρμακα που βελτιώνουν τα συμπτώματα, όμως οι υποκείμενοι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί συνεχίζουν να δρουν, με αποτέλεσμα την προοδευτική επιδείνωση της κλινικής εικόνας.

Οι αναστρέψιμες μορφές συνιστούν τη μειοψηφία όλων των περιπτώσεων άνοιας. 

Η μεγάλη πλειοψηφία των πασχόντων νοσεί από 

μη-αναστρέψιμες, βραδέως επιδεινούμενες, νευροεκφυλιστικές παθήσεις. 

Στις επόμενες ενότητες θα περιγραφούν τα βασικά στοιχεία των κυριότερων μη αναστρέψιμων ανοιών.

Νόσος Αλτσχάιμερ Alzheimer Disease

Η  Alzheimer αποτελεί το 60% όλων των περιπτώσεων άνοιας και εμφανίζεται μετά τα 65 έτη. 

Είναι πολυπαραγοντική: 

οφείλεται σε συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Στις ασυνήθεις περιπτώσεις έναρξης της σε νεότερες ηλικίες, ο γενετικός παράγοντας συχνά είναι ισχυρός.

Αρχικά συμπτώματα αφορούν κατά κανόνα διαταραχή της 

επεισοδιακής μνήμης 

(γεγονότα πρόσφατου παρελθόντος), 

η οποία προοδευτικά επιδεινώνεται. 

Σταδιακά εμφανίζονται συμπτώματα και από άλλες γνωστικές λειτουργίες, με αποτέλεσμα δυσκολίες 

στον προσανατολισμό, στο λόγο, 

στην κρίση και στην αντίληψη. 

Διαταραχές 

συμπεριφοράς και συναισθήματος είναι συχνές και ενίοτε αποτελούν 

πρώιμα συμπτώματα.

Αγγειακή άνοια 

(Vascular Dementia)

πολυ-εμφρακτική άνοια 

(multi-infarct dementia) 

και είναι η δεύτερη συχνότερη μορφή άνοιας μετά τη νόσο Alzheimer, αποτελώντας περίπου το 20% των περιπτώσεων. Τα συμπτώματα οφείλονται στην απόφραξη των αγγείων του εγκεφάλου και στην επακόλουθη δημιουργία εμφράκτων. 

Τα αίτια της απόφραξης σχετίζονται συνήθως με τους γνωστούς καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου που οδηγούν σε αθηροσκλήρυνση και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια 

(υπέρταση, κάπνισμα, διαβήτης, υπερλιπιδαιμία).

Αγγειακή άνοια μπορεί να έχουν ατομα με ιστορικό αγγειακών εγκεφαλικών . Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει πάντα. 

Πολλές φορές, οι αγγειακές βλάβες αφορούν αρχικά μικρής έκτασης περιοχές του εγκεφάλου 

(κάθε μία ξεχωριστά είναι πολύ μικρή για να δώσει συμπτώματα), 

οι οποίες καθώς συσσωρεύονται με την πάροδο των ετών, οδηγούν σε σταδιακά επιδεινούμενη έκπτωση των νοητικών λειτουργιών.

Τα πρώτα συμπτώματα αφορούν κρίση, ικανότητα σχεδιασμού και λήψη αποφάσεων. 

Μπορεί να συνοδεύονται από κινητικές διαταραχές 

(βάδιση με μικρά βήματα, αστάθεια και συχνές πτώσεις) 

και διαταραχές της ούρησης. 

Ωστόσο, η εικόνα μπορεί να ποικίλλει, καθώς εξαρτάται από τη θέση και την έκταση των ισχαιμικών αλλοιώσεων

Εκτός από τις παραπάνω συνήθεις 

μορφές αγγειακής άνοιας, υπάρχουν 

και ασυνήθεις μορφές, οι οποίες 

σχετίζονται με 

μη- αθηροσκληρυντικού τύπου

 βλάβες στα αγγεία. 

Ενδεικτικά :

• Άνοια στα πλαίσια αμυλοειδικής αγγειοπάθειας: χαρακτηρίζεται από εναποθέσεις αμυλοειδούς στα μικρά και μεσαίου μεγέθους αγγεία του εγκεφάλου οδηγώντας συχνά σε πολλαπλές ενδοεγκεφαλικές αιμορραγίες. Προσβάλλει κυρίως άτομα άνω των 65 ετών.
• CADASIL: είναι γενετικής αιτιολογίας νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από επανειλημμένα αγγειακά εγκεφαλικά σε νέα ηλικία (πριν τα 50 έτη).
• MELAS: είναι επίσης γενετικής αρχής πάθηση και κατατάσσεται στα μιτοχονδριακά νοσήματα. Προκαλεί επιληψία, μυοπάθεια, βαρηκοϊα και επεισόδια που μοιάζουν με αγγειακά εγκεφαλικά (stroke-like). Συνήθως τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν την ενηλικίωση.

Άνοια σωματιδίων Lewy 

(Dementia with Lewy Bodies)

Η άνοια με σωμάτια Lewy είναι η τρίτη συχνότερη μορφή άνοιας, περίπου το 10% όλων των περιπτώσεων. 

Η  ονομασία της προέρχεται από τις μικροσκοπικές εναποθέσεις που ανευρίσκονται στον εγκέφαλο των πασχόντων, τα σωμάτια Lewy. Αντίστοιχες εναποθέσεις 

– αλλά με διαφορετική κατανομή – χαρακτηρίζουν και τη Parkinson, με την οποία η άνοια σωματιδίων Lewy έχει κοινά κλινικά χαρακτηριστικά.

Τα νοητικά συμπτώματα μοιάζουν 

με εκείνα της Alzheimer, 

αλλά συνήθως στα αρχικά στάδια 

επηρεάζεται σε μεγαλύτερο βαθμό η 

ικανότητα αντίληψης του χώρου 

συγκριτικά με τη μνήμη. 

Κατά την πορεία της νόσου 

εμφανίζονται μη-νοητικά    

συμπτώματα:

• επίμονες, ζωηρές οπτικές ψευδαισθήσεις
• συχνές διακυμάνσεις του επιπέδου συνείδησης (επεισόδια έντονης υπνηλίας κατά τη διάρκεια της ημέρας)
• διαταραχές του ύπνου (συχνά οι ασθενείς παραμιλούν και κάνουν απότομες κινήσεις όταν κοιμούνται)
• τρέμουλο, βραδύτητα στις κινήσεις και αστάθεια (εικόνα που μοιάζει με Parkinson)
• έντονη ευαισθησία στα νευροληπτικά (αντιψυχωσικά) φάρμακα

Άνοια της νόσου Parkinson 

(Parkinson's Disease Dementia)

Parkinson είναι η πιο συχνή νευροεκφυλιστική κινητική διαταραχή. Από αυτήν πάσχει περίπου το 1-2% του πληθυσμού ηλικίας άνω των 65 ετών. 

Τα κύρια συμπτώματά της είναι η βραδύτητα στις κινήσεις, το τρέμουλο, η μυική δυσκαμψία και η αστάθεια. 

Μη-κινητικά συμπτώματα εμφανίζονται συχνά και περιλαμβάνουν 

μειωμένη όσφρηση, κατάθλιψη, δυσκοιλιότητα, διαταραχές του ύπνου, πόνο, ευκοπωσία και διαταραχές της ούρησης.

Πολλά άτομα με  Parkinson 

εμφανίζουν εξασθένηση των 

νοητικών λειτουργιών, η οποία 

εκδηλώνεται με βραδύτητα στη 

σκέψη, δυσκολία στη συγκέντρωση 

και δυσκολία στη λήψη αποφάσεων.  

Στο 20% με 40% των ασθενών, οι 

γνωστικές λειτουργίες 

επιδεινώνονται σημαντικά και 

εμφανίζονται επιπλέον προβλήματα 

μνήμης και αντίληψης του χώρου.

Η άνοια της  Parkinson εμφανίζεται 

συνήθως αρκετά χρόνια μετά την 

έναρξη των κινητικών συμπτωμάτων 

και είναι πιο συχνή σε ασθενείς άνω 

των 70 ετών.

Μετωποκροταφική άνοια  (Frontotemporal Dementia)

Αποτελεί περίπου το 5% όλων των 

περιπτώσεων άνοιας. 

Πρόκειται για μια ετερογενή ομάδα 

νευροεκφυλιστικών νοσημάτων με 

κοινό χαρακτηριστικό την προσβολή 

των μετωπιαίων και κροταφικών 

λοβών του εγκεφάλου. 

Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες τρεις 

συχνές μορφές άνοιας 

(Alzheimer, άνοια με σωμάτια Lewy, 

αγγειακή), 

η μετωποκροταφική εκφύλιση 

εμφανίζεται κυρίως σε νεότερες 

ηλικίες. 

Η έναρξη των συμπτωμάτων 

παρατηρείται συνήθως μεταξύ 55 

και 60 ετών, ενώ η εμφάνιση μετά 

τα 75 είναι ασυνήθης. 

Σε ηλικίες κάτω των 65 ετών, οι 

μετωποκροταφικές άνοιες είναι 

δεύτερες σε συχνότητα μετά την

Alzheimer.

Η κατηγοριοποίηση αυτών των 

νοσημάτων περιλαμβάνει τα εξής 

σύνδρομα:

• Μετωπιαία ή συμπεριφορική παραλλαγή (Behavioral Variant FTD)

Είναι η πιο συχνή μορφή, 

αποτελώντας περίπου το 50% των 

περιπτώσεων μετωποκροταφικής 

άνοιας. 

Εκδηλώνεται με σταδιακή μεταβολή 

της προσωπικότητας, απώλεια των 

κοινωνικών δεξιοτήτων 

(ανάρμοστη συμπεριφορά,

 επιθετικότητα, μεταβολή 

στην αίσθηση του χιούμορ, 

απώλεια της ικανότητας για 

κατανόηση των συναισθημάτων 

των άλλων, κ.ά.), 

αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες 

και επαναλαμβανόμενες 

στερεότυπες συμπεριφορές. 

Τυπικά, οι οικογένειες των ασθενών 

θορυβούνται από τις προοδευτικές 

μεταβολές, ενώ οι ίδιοι οι πάσχοντες 

δεν αντιλαμβάνονται την ύπαρξη του 

προβλήματος.

• Προϊούσα μη-ρέουσα αφασία (Progressive non fluent Aphasia – PNFA)

Η μορφή αυτή εκδηλώνεται αρχικά 

με σταδιακή δυσκολία στην εκφορά 

του λόγου, απώλεια της ευφράδειας 

και αγραμματισμούς. 

Προοδευτικά, η εκφορά λόγου 

απαιτεί ολοένα και μεγαλύτερη 

προσπάθεια, οδηγώντας στην 

επικοινωνία μέσω 

τηλεγραφικών φράσεων

• Κροταφική παραλλαγή ή σημασιολογική άνοια (Semantic Dementia – SD)

Χαρακτηρίζεται από την απώλεια 

του είδους μνήμης που 

αντιπροσωπεύει τις γενικότερες 

γνώσεις. 

Τα άτομα με σημασιολογική άνοια, 

παρουσιάζουν στα αρχικά στάδια 

δυσκολία στην κατανόηση του 

νοήματος των λέξεων και στην 

κατονομασία. 

Σε αντίθεση με την Alzheimer, η 

αυτοβιογραφική μνήμη 

δεν είναι ιδιαίτερα επηρεασμένη.

Προϊούσα Υπερπυρηνική Παράλυση 

(Progressive Supranuclear Palsy)

Είναι ασυνήθης νόσος, η οποία 

εμφανίζεται κυρίως μετά τα 60 έτη. 

Ονομάζεται και σύνδρομο 

Steele-Richardson-Olszewski. 

Συνήθως 

εκδηλώνεται με εικόνα που μοιάζει 

με Parkinson, από την οποία μπορεί 

να διακριθεί με βάση τα εξής:

• Προκαλεί συχνές πτώσεις κατά την έναρξη των συμπτωμάτων, κυρίως προς τα πίσω
• Οι μυς του κορμού και του αυχένα γίνονται συνήθως έντονα δύσκαμπτοι
• Ο τρόμος (τρέμουλο) είναι ασυνήθιστος
• Οι ασθενείς εμφανίζουν διάφορα προβλήματα όρασης (οφείλονται στην «παράλυση» του βλέμματος, από την οποία προέρχεται η ονομασία της πάθησης)
• Οι ασθενείς εμφανίζουν μεταβολές στη φωνή (παίρνει χαρακτηριστική βραχνή χροιά), στην ομιλία και στην κατάποση
• Η έκφραση του προσώπου αλλάζει και και μπορεί να δείχνει έκπληξη
• Δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία με φάρμακα για Parkinson

Παράλληλα με τα κινητικά 

συμπτώματα, συχνά εμφανίζονται 

σημεία άνοιας. 

Η άνοια της προϊούσας 

υπερπυρηνικής παράλυσης 

χαρακτηρίζεται, σε γενικές γραμμές, 

από παρορμητική ή ανάρμοστη 

συμπεριφορά, προβλήματα μνήμης, 

φτωχή κρίση και δυσκολία στο 

σχεδιασμό, στην επίλυση 

προβλημάτων και στη λήψη 

αποφάσεων.

Φλοιοβασική εκφύλιση ή Φλοιοβασικό σύνδρομο 

(Corticobasal Degeneration / Syndrome)

Η φλοιοβασική εκφύλιση είναι μια 

σπάνια νευροεκφυλιστική 

διαταραχή.  

Όπως και η προϊούσα υπερπυρηνική 

παράλυση, συχνά ξεκινάει με εικόνα 

που μοιάζει με Parkinson. 

Η διάγνωσή της είναι πολλές φορές 

δύσκολη.

Τα ιδιαίτερα γνωρίσματά της είναι:

• Έντονη ασυμμετρία των συμπτωμάτων (για παράδειγμα, προσβάλλεται πολύ πιο έντονα η δεξιά πλευρά του σώματος σε σχέση με την αριστερή και αντίστροφα)
• Πτωχή ανταπόκριση στη θεραπεία με αντιπαρκινσονικά φάρμακα
• Έντονη δυσχρησία του άνω άκρου (οι ασθενείς συχνά αναφέρουν ότι δυσκολεύονται πολύ να κινήσουν το χέρι τους προκειμένου να κάνουν απλές ενέργειες)
• Ενίοτε το ένα χέρι λαμβάνει μονίμως παραμορφωμένη θέση με τα δάκτυλα κλειστά σφιχτά, κάνει ακούσιες κινήσεις ή τινάζεται
• Δυσκολία στην ομιλία

Έκπτωση των γνωστικών 

λειτουργιών και διαταραχές της 

συμπεριφοράς εμφανίζονται στην 

πλειοψηφία των ατόμων με 

φλοιοβασικό σύνδρομο. 

Όπως και στην προϊούσα 

υπερπυρηνική παράλυση, τα 

γνωστικά συμπτώματα μπορεί να 

έπονται των κινητικών ή να 

αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της 

νόσου.

Νόσος Creutzfeldt – Jakob και Prions (CJD)

Η νόσος Creutzfeldt-Jakob 

αποτελεί τη συχνότερη μορφή 

μιας ομάδας παθήσεων που 

ονομάζονται νοσήματα Prion 

(σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες). 

Οι παθήσεις αυτές είναι σπάνιες: 

στη χώρα μας έχουμε περίπου 

10-20 νέες περιπτώσεις ανά έτος. 

Oφείλονται στον πολλαπλασιασμό και 

την εναπόθεση στον εγκέφαλο μιας 

μη φυσιολογικά αναδιπλωμένης 

πρωτεϊνης, η οποία ονομάζεται 

πρωτεϊνη Prion.

Τα συμπτώματα της 

Creutzfeld-Jakob ποικίλλουν από 

άτομο σε άτομο και τείνουν να 

εμφανίζονται μεταξύ 45 και 75 ετών. 

Η συνήθης κλινική εικόνα 

χαρακτηρίζεται από ταχέως 

(εντός εβδομάδων ή μηνών) 

επιδεινούμενη γνωστική έκπτωση, 

σε συνδυασμό με διαταραχές της 

κίνησης και της ισορροπίας.

Χορεία Χάντινγκτον 

(Huntington Disease)

Είναι σχετικά σπάνια κληρονομική 

νευροεκφυλιστική νόσος. 

Συνήθως εμφανίζεται περί την 

ηλικία των 40, με βραδέως 

επιδεινούμενες κινητικές 

διαταραχές 

(το πλέον σύνηθες κινητικό 

σύμπτωμα είναι οι ακούσιες κινήσεις 

και ονομάζεται χορεία). 

Εκτός από τα κινητικά συμπτώματα, 

η νόσος Huntington συχνά 

χαρακτηρίζεται και από 

συμπεριφορικές-ψυχιατρικές 

διαταραχές. 

Με την πάροδο των ετών, 

εμφανίζεται σημαντική έκπτωση στις 

γνωστικές λειτουργίες.

Η διάγνωση της νόσου στηρίζεται 

στην κλινική εικόνα και στο 

οικογενειακό ιστορικό 

(στο 90% των περιπτώσεων 

υπάρχουν και άλλα προσβεβλημένα 

μέλη) 

και τεκμηριώνεται με γενετικό 

έλεγχο.

Πηγη Ανδρέας Π. Μούστρης νευρολόγος 

www.newsitamea.gr

ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ..ΠΡΩΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

 

Η αιτία της Πολλαπλης Σκλήρυνσης  οπως και τοσα αλλα αυτοανοσα ,είναι ακόμα άγνωστη. 

Θυμομομαστε παντα πως 

Ιατρικη δεν ειναι παρα η διαχειρηση της αβεβαιοτητας. 

Οι εισημονες πιστεύουν ότι  προκαλείται από  άγνωστους και απρόβλεπτους περιβαλλοντικούς παράγοντες και από τη γενετική προδιάθεση που μπορεί να έχει ο κάθε ασθενής.

Η πρόοδος, η σοβαρότητα και τα εξατομικευμένα συμπτώματα στην Πολλαπλη Σκλήρυνση  σε κάθε ένα άτομο, δεν μπορούν να προβλεφθούν. 

Οι περισσότεροι με Πολλαπλη Σκλήρυνση  διαγιγνώσκονται μεταξύ  20 και 50 ετών, με τις γυναίκες να είναι δύο έως τρεις φορές πιο πιθανό να διαγνωστούν σε σύγκριση με τους άντρες.

Στην Πολλαπλη Σκλήρυνση  η βλάβη στην επικάλυψη μυελίνης γύρω από τις νευρικές ίνες στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στις ίδιες τις νευρικές ίνες παρεμβαίνει στην μετάδοση των νευρικών σημάτων μεταξύ εγκεφάλου, νωτιαίου μυελού και του υπόλοιπου σώματος. 

Αυτά τα προβληματικά νευρικά σήματα προκαλούν τα συμπτώματα της Πολλαπλης Σκλήρυνσης , τα οποία διαφέρουν από άτομο σε ατομο  και, με την πάροδο του χρόνου, αλλάζουν για τον κάθε ασθενή, ανάλογα με το πού και πότε λαμβάνει χώρα η βλάβη.

Πολλαπλη Σκλήρυνση

Η διάγνωση της απαιτεί να επιβεβαιωθούν συμπτώματα σε τουλάχιστον δύο περιοχές του κεντρικού νευρικού συστήματος, τα οποία έχουν συμβεί σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Τα πιο κοινά συμπτώματα

Κούραση

Εμφανίζεται στο 80% , μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ικανότητα να λειτουργούν στο σπίτι και την εργασία και μπορεί να είναι το πιο σημαντικό πρώιμο σύμπτωμα σε ένα άτομο που αλλιώς δεν έχει άλλα προβλήματα που περιορίζουν την δραστηριότητά του.

Δυσκολία στο περπάτημα

Σχετίζεται και με διάφορους άλλους παράγοντες, όπως 

αδυναμία, σπαστικότητα, απώλεια της ισορροπίας, μείωση αισθητηριακών ερεθισμάτων και κούραση. 

Μπορεί να αντιμετωπιστεί εν μέρει με φυσικοθεραπεία, βοηθητικές θεραπείες και φάρμακα.

Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα

Το μούδιασμα του προσώπου, σώματος, ή των άκρων  

είναι συχνά το πρώτο σύμπτωμα που βιώνουν όσοι διαγιγνώσκονται με Σκλήρυνση .

Σπαστικότητα

Αφορά ακαμψία κι ένα ευρύ φάσμα από ακούσιους μυϊκούς σπασμούς. Μπορεί να συμβεί σ οποιοδήποτε άκρο, αλλά είναι πολύ πιο συχνή στα πόδια.

Αδυναμία

Προκύπτει από την απραγία των μυών ή από βλάβη στα νεύρα που διεγείρουν τους μυς. 

Μπορεί να αντιμετωπιστεί εν μέρει με κάποιες μεθόδους αποκατάστασης και με τη χρήση βοηθημάτων κινητικότητας.

Προβλήματα όρασης

Αυτό είναι το πρώτο σύμπτωμα της για πολλούς . 

Αν αρχίσετε να έχετε θολή όραση, κακή αντίθεση ή αντίληψη χρωμάτων και τον πόνο κατά την κίνηση των ματιών, τότε πρέπει να πάτε να κάνετε εξετάσεις άμεσα.

Ζαλάδα και ίλιγγος

Τα άτομα μπορεί να αισθάνονται ότι χάνουν την ισορροπία τους, ή ότι έχουν ελαφριά ζαλάδα συχνά-πυκνά. Επίσης μπορεί να έχουν την αίσθηση ότι οι ίδιοι ή το περιβάλλον τους γυρίζουν ασταμάτητα  (ίλιγγος).

Προβλήματα στην  κύστη

Η δυσλειτουργία της ουροδόχου κύστης, η οποία εμφανίζεται στο 80% των ατόμων με Σκλήρυνση , μπορεί να αντιμετωπιστεί αρκετά επιτυχώς με φάρμακα.

Προβλήματα στο έντερο

Η δυσκοιλιότητα είναι μια ιδιαίτερη ανησυχία μεταξύ των ανθρώπων με Σκλήρυνση , όπως και η απώλεια του ελέγχου των εντέρων. 

Πόνος

Σε μια μελέτη, το 55% των ασθενών είχε κλινικά σημαντικό πόνο κάποια στιγμή και σχεδόν οι μισοί είχαν κάποιον χρόνιο πόνο.

Γνωστικές αλλαγές

Αυτές αφορούν σειρά από λειτουργίες υψηλού επιπέδου του εγκεφάλου, που επηρεάζουν περισσότερο από το 50% των ατόμων 

Τέτοιες αλλαγές είναι η δυνατότητα επεξεργασίας εισερχομένων πληροφοριών, όπως και η δυνατότητα να μάθουν και να θυμούνται νέες πληροφορίες, να μπορούν να οργανώσουν και να επιλύσουν προβλήματα, να εστιάσουν την προσοχή του και να αντιλαμβάνονται με ακρίβεια το περιβάλλον.

Συναισθηματικές αλλαγές

Αυτές μπορεί να είναι μια αντίδραση στις πιέσεις της καθημερινότητας, καθώς και αποτέλεσμα νευρολογικών αλλαγών και προβλημάτων στο ανοσοποιητικό σύστημα. 

Έντονη κατάθλιψη, εναλλαγές της διάθεσης, ευερεθιστότητα και επεισόδια ανεξέλεγκτου γέλιου και κλάματος θέτουν σημαντικές προκλήσεις για τα άτομα με Σκλήρυνση  και τις οικογένειές τους.

Κατάθλιψη

Μελέτες έχουν δείξει ότι η κλινική κατάθλιψη 

(η πιο σοβαρή μορφή κατάθλιψης) είναι ένα από τα πιο κοινά συμπτώματα της . 

Είναι πιο συχνή μεταξύ των ανθρώπων με Σκλήρυνση από ό,τι στο γενικό πληθυσμό ή σε άτομα με πολλές άλλες χρόνιες, εκφυλιστικές παθήσεις.

Λιγότερο κοινά συμπτώματα

Προβλήματα στην ομιλία

Αυτά περιλαμβάνουν : 

Μπερδεμένη ομιλία (δυσαρθρία) και την απώλεια όγκου στην φωνή (δυσφωνία). 

Συμβαίνουν στο 25-40% των ατόμων ιδιαίτερα αργότερα στην πορεία της νόσου και κατά τη διάρκεια περιόδων υπερβολικής κόπωσης. 

Κάποιες φορές παρατηρείται και τραύλισμα.

Προβλήματα κατάποσης (δυσφαγία)

Αυτά προκύπτουν από βλάβη στα νεύρα που ελέγχουν τους πολλούς μικρούς μυς στο στόμα και τον λαιμό.

Τρόμος

Τρόμος, ή ανεξέλεγκτη ανακίνηση, μπορεί να συμβεί σε διάφορα μέρη του σώματος, λόγω κατεστραμμένων περιοχών κατά μήκος των πολύπλοκων νευρικών οδών που είναι υπεύθυνες για τον συντονισμό των κινήσεων.

Επιληπτικές κρίσεις

Είναι το αποτέλεσμα ανώμαλων ηλεκτρικών εκκενώσεων σε μια τραυματισμένη περιοχή του εγκεφάλου. 

Υπολογίζεται ότι εμφανίζονται στο 2-5% των ατόμων με Σκλήρυνση , σε σύγκριση με το 3% του γενικού πληθυσμού.

Αναπνευστικά προβλήματα

Συμβαίνουν σε άτομα των οποίων οι μυς στο στήθος έχουν σοβαρά αποδυναμωθεί από βλάβες στα νεύρα που τους ελέγχουν.

Φαγούρα

Ο κνησμός  εμπίπτει στις μη-φυσιολογικές αισθήσεις της . Περιγράφεται πολλές φορές ως αίσθημα από καρφίτσες και βελόνες στο δέρμα, αίσθημα καύσης και ως αίσθημα κοψίματος στην επιδερμίδα.

Πονοκέφαλος

Αν και δεν είναι ένα κοινό σύμπτωμα της, ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι τα άτομα με Σκλήρυνση  έχουν αυξημένη συχνότητα εμφάνισης ορισμένων τύπων κεφαλαλγίας.

Απώλεια ακοής

Ενα  6% των ανθρώπων που την έχουν αναφέρει εξασθένηση της ακοής. 

Σε σπάνιες περιπτώσεις, μάλιστα, η απώλεια ακοής αναφέρεται ως 

το πρώτο σύμπτωμα της νόσου.

ΠΗΓΗ: www.iatropedia.gr

ΥΠΝΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ

 Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο  

Nature Reviews Neuroscience 

τον Μάρτιο 2024 από μια διεθνή ομάδα, ερευνησε τις διαταραχές ύπνου για δύο δεκαετίες για να αποδείξει ότι ο καλός ύπνος είναι η τέλεια θεραπεία για τη συναισθηματική δυσφορία.

Εξετάσαμε μελέτες στη νευροβιολογία, τη νευροχημεία και την κλινική ψυχολογία για να κατανοήσουμε πραγματικά τους μηχανισμούς που κρύβονται πίσω από το 

πώς ο ύπνος μας βοηθά να αντιμετωπίσουμε τις συναισθηματικές μας αναμνήσεις.

Αυτό που προεκυψε μετά τη συγκέντρωση επιστημονικών γνώσεων για περισσότερα από 20 χρόνια 

είναι ότι ο τρόπος με τον οποίο σεροτονίνη και  νοραδρεναλίνη 

ρυθμίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου και ειναι ζωτικής σημασίας για την επεξεργασία συναισθηματικών αναμνήσεων και τη μακροπρόθεσμη ψυχική υγεία.

Η σεροτονίνη εμπλέκεται σε πολλές, αν όχι σχεδόν όλες, πτυχές της εκμάθησης συναισθηματικών εμπειριών. 

Μας βοηθά να αξιολογήσουμε και να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας. 

Η νοραδρεναλίνη έχει να κάνει με τη «μάχη ή φυγή» 

 μας επιτρέπει να αξιολογούμε και να ανταποκρινόμαστε στον κίνδυνο. 

Και τα δύο απενεργοποιούνται κατά τη διάρκεια του ύπνου με γρήγορη κίνηση των ματιών (REM) κι αυτό δημιουργεί την όμορφη ευκαιρία για τον εγκέφαλο να εμπλέκεται σε διαδικασίες που διαφορετικά δεν μπορούν να γίνουν όταν είμαστε ξύπνιοι.

Υπάρχουν δύο κύριοι τρόποι με τους οποίους επεξεργαζόμαστε τη συναισθηματική μνήμη κατά τη διάρκεια του ύπνου, και περιλαμβάνουν  ιππόκαμπο και αμυγδαλή .

Ο εγκέφαλός  αποθηκεύει ό,τι μαθαίνουμε κάθε μέρα. 

Αυτή η μάθηση διέπεται από τον ιππόκαμπο που συγκεντρώνει και καταλογίζει αυτές τις νέες πληροφορίες καθώς τις επεξεργαζόμαστε. 

Ταυτόχρονα, εάν αυτή η νέα εμπειρία είναι συναισθηματική, η αμυγδαλή είναι πολύ ενεργή και σε συνδυασμό με το αυτόνομο νευρικό σύστημα 

Κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, ο εγκέφαλός ενεργοποιεί ξανά αυτές τις νέες αναμνήσεις. 

Είναι σαν να επαναλαμβάνει μια περίληψη του τι είχε συμβεί όταν βιώσαμε τη μνήμη. 

Αλλά κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, όταν τα νοραδρενεργικά και σεροτονινεργικά συστήματα είναι απενεργοποιημένα, αυτές οι μνήμες μπορούν να μεταφερθούν στον οικείο χώρο αποθήκευσης χωρίς να βιώσουν τη φυσική απόκριση πάλης ή φυγής. 

Αυτό δεν μπορεί να συμβεί όταν είμαστε ξύπνιοι ή – όπως συμβαίνει με τα άτομα με διαταραχές ύπνου – όταν δεν έχουμε σταθερά μπλοκ ύπνου REM.

Πολλά από αυτά που γνωρίζουμε τώρα για τον τρόπο επεξεργασίας των πληροφοριών από τον εγκέφαλο προέρχονται από το σχετικά νέο πεδίο της οπτο γενετικής που χρησιμοποιείται για την ενεργοποίηση ή την αναστολή πολύ συγκεκριμένων τύπων κυττάρων σ ένα νευρωνικό δίκτυο. 

Αυτό επέτρεψε στους ερευνητές να δουν ποιοι τύποι κυττάρων και περιοχές του εγκεφάλου εμπλέκονται στην κωδικοποίηση των συναισθηματικών αναμνήσεων.

Αυτό σημαίνει ανακαλύψεις όσον αφορά την κατανόησή μας για τα κυκλώματα του εγκεφάλου και τη νευροβιολογία.

Είναι καλό, να εξετάζουμε νευρώνες, υποδοχείς και  κυκλώματα, αλλά ειδικά με την αποσύνδεση της αντιδραστικότητας της αμυγδαλής και τη διακοπή λειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος, επιβεβαιώθηκαν.

Και τα τρία επίπεδα της νευρο επιστήμης ευθυγραμμίζονται για να παράγουν το ίδιο συμπέρασμα, ότι ο τρόπος που λειτουργεί ο εγκέφαλος κατά τη διάρκεια του ύπνου REM είναι σημαντικός για την επεξεργασία των συναισθηματικών αναμνήσεων

Γνωρίζουμε ότι με την αϋπνία ή άλλες διαταραχές ύπνου όπου οι άνθρωποι ξυπνούν από τον ύπνο, βλέπουμε αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων ψυχικής υγείας.

 Η υπόθεσή μας θα ήταν ότι αυτές οι αφυπνίσεις  οδηγούν στο γεγονός ότι το νοραδρενεργικό σύστημα δεν κλείνει για μεγάλες χρονικές περιόδους και γι' αυτό αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να μην είναι σε θέση να ρυθμίσουν τα συναισθηματικά τους .

Η λύση είναι να προσπαθήσουμε να κοιμηθούμε καλά τη νύχτα, ναι, αλλά το πρόβλημα είναι πώς θα το κάνουμε αυτό; 

Γνωρίζουμε ότι δύο στα τρία άτομα με αϋπνία επωφελούνται από τη γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία (CBTI), αλλά αυτή βασίζεται κυρίως σε υποκειμενικές αξιολογήσεις. Υπάρχουν λιγότερα στοιχεία για αντικειμενικά μέτρα ύπνου. 

Ο ασθενής με αϋπνία μετά από CBTI δεν είναι απαραιτήτως καλός ύπνος, εξακολουθεί να έχει κάποιες διαταραχές ύπνου, αλλά το CBTI του δίνει τη δυνατότητα να τις αντιμετωπίσει καλύτερα».

Πρέπει να σκεφτούμε κριτικά περισσότερο τους μηχανισμούς που ρυθμίζουν τον ύπνο. Είναι πολύ δύσκολο να στοχεύσετε ένα σύστημα επειδή ο ύπνος είναι πολύ δυναμικός το νοραδρενεργικό σύστημα κλείνει κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, αλλά στην πραγματικότητα πρέπει να είναι ενεργό κατά τη διάρκεια του ύπνου εκτός REM, ώστε να μην μπορείτε απλώς να το απενεργοποιήσετε για ολόκληρο τον κύκλο ύπνου. 

Χρειαζόμαστε πραγματικά ιδέες για το πώς να σχεδιάσουμε μια παρέμβαση ή ένα φάρμακο που μπορεί να στοχεύσει αυτές τις δυναμικές που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ύπνου και να επιτρέψει σε αυτά τα συστήματα να ομαλοποιηθούν εκ νέου. 

Πρέπει να στοχεύσουμε τον αντικειμενικό ύπνο και να κάνουμε τους ανθρώπους με αϋπνία να κοιμούνται ξανά καλά.

Αναφορά:  Cabrera Y, Koymans KJ, Poe GR, Kessels HW, Van Someren EJW, Wassing R. Ολονύκτια νευρωνική πλαστικότητα και προσαρμογή στη συναισθηματική δυσφορία. Nat Rev Neurosci . 2024;25(4):253-271. doi:  10.1038/s41583-024-00799-w

ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

 

Ανάλυση δεδομένων 92.383 επαγγελματιών υγείας, ερευνητές από το  Χάρβαρντ διαπίστωσαν ότι οσοι κατανάλωναν ελαιόλαδο είχαν, 28% λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν από άνοια από τους ομολόγους τους που τηγανίζουν ζωικά λίπη.

Τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν στο JAMA Network Open .

Για να αξιολογήσει πόσο ωφέλιμη θα μπορούσε να είναι η μεσογειακή διατροφή για τον γερασμένο εγκέφαλο, η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε πρώτα δεδομένα από δύο συνεχιζόμενες μελέτες υγείας: τη Μελέτη Υγείας Νοσηλευτών 

(μια ομάδα γυναικών νοσοκόμων στο Ηνωμένο Βασίλειο· δεδομένα που ελήφθησαν μεταξύ 1990 και 2018) 

και τους Επαγγελματίες Υγείας Μελέτη παρακολούθησης 

(μελέτη των ΗΠΑ για άνδρες επαγγελματίες υγείας· δεδομένα που ελήφθησαν μεταξύ 1990 και 2018).

Ως μέρος ενός διατροφικού ερωτηματολογίου, όλοι οι συμμετέχοντες δήλωσαν το επίπεδο πρόσληψης ελαιολάδου κάθε τέσσερα χρόνια. 

Ο αριθμός των θανάτων από άνοια (4.751) διαπιστώθηκε από τα πιστοποιητικά θανάτου.

Οι συμμετέχοντες που κατανάλωναν τουλάχιστον 7 γραμμάρια ελαιόλαδου την ημέρα είχαν, κατά μέσο όρο, 28% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από άνοια σε σχέση με οσους κατανάλωναν σπάνια ή δεν κατανάλωναν ελαιόλαδο.

Αυτή η συσχέτιση παρέμεινε σημαντική αφού τα δεδομένα προσαρμόστηκαν για να ληφθούν υπόψη άλλοι διατροφικοί παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της τήρησης της μεσογειακής διατροφής.

Οι συμμετέχοντες με το αλληλόμορφο ε4 του γονιδίου της απολιπο πρωτεΐνης Ε (APOE) –γενετικου παράγοντα κινδύνου για άνοια– είχαν 5-9 φορές περισσότερες πιθανότητες από τους μη φορείς να πεθάνουν από άνοια, ωστόσο τα προφανή οφέλη του ελαιολάδου εξακολουθούν να παραμένουν αφού οι ερευνητές υπολόγισαν για τον παράγοντα.

Η ερευνητική ομάδα υπολόγισε ότι η αντικατάσταση 5 γραμμαρίων μαργαρίνης την ημέρα με ελαιόλαδο θα συνδεόταν με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου που σχετίζεται με την άνοια. 

Ωστόσο, αυτό το όφελος δεν θα ήταν αναμενόμενο εάν αντικαταστήσετε το βούτυρο και άλλα φυτικά έλαια.Αν και η σχέση μεταξύ του ελαιολάδου και των λιγότερων θανάτων από άνοια παρατηρήθηκε μόνο - δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι αιτιολογική - οι ερευνητές λένε ότι τα ευρήματά τους παρέχουν στοιχεία που υποστηρίζουν διατροφικές συμβουλές για τη χρήση ελαιολάδου και άλλων φυτικών ελαίων ως πιθανή στρατηγική για τη διατήρηση της συνολικής υγείας και πρόληψη της άνοιας.«Η μελέτη μας ενισχύει τις διατροφικές οδηγίες που συνιστούν φυτικά έλαια όπως το ελαιόλαδο και υποδηλώνει ότι αυτές οι συστάσεις όχι μόνο υποστηρίζουν την υγεία της καρδιάς αλλά δυνητικά και την υγεία του εγκεφάλου», δήλωσε η Anne-Julie Tessier , μεταδιδακτορική υπότροφος στο Harvard TH Chan School of Public Health. .«Η επιλογή του ελαιόλαδου, ενός φυσικού προϊόντος, αντί για λίπη όπως η μαργαρίνη και η εμπορική μαγιονέζα είναι μια ασφαλής επιλογή και μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο θανατηφόρου άνοιας».Αρκετές προηγούμενες μελέτες , συμπεριλαμβανομένων τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων δοκιμών, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μια διατροφή πλούσια σε ελαιόλαδο μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική λειτουργία και να μειώσει τη γνωστική έκπτωση. Αν και μπορεί να είναι δύσκολο να αναλυθούν τα οφέλη του ελαιολάδου από τα οφέλη μιας υγιεινής διατροφής, είναι ευρέως αποδεκτό ότι το λάδι είναι τουλάχιστον μια πιο υγιεινή εναλλακτική λύση στα ζωικά λίπη.«Ορισμένες αντιοξειδωτικές ενώσεις στο ελαιόλαδο μπορούν να διασχίσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, δυνητικά έχοντας άμεση επίδραση στον εγκέφαλο», πρόσθεσε ο Tessier. «Είναι επίσης πιθανό το ελαιόλαδο να έχει έμμεση επίδραση στην υγεία του εγκεφάλου ωφελώντας την καρδιαγγειακή υγεία». Αμερικανική Εταιρεία Διατροφής . ΤΑναφορά: Tessier A, Cortese M, Yuan C, et al. Κατανάλωση ελαιολάδου και ποιότητα διατροφής και κίνδυνος θανάτου από άνοια.  J